น้ำท่วมเนปาลกับบททดสอบการคุ้มครองคนในต่างแดนของเกาหลีใต้: สัญญาณเตือนใหม่ต่อแรงงาน เอเชีย และธุรกิจไทยที่ไปไกลกว่าพรมแดน
รูปภาพเพื่อช่วยให้เข้าใจบทความ
ภัยพิบัติที่เกิดนอกประเทศ แต่สะเทือนถึงระบบรัฐทั้งระบบ
เหตุอุทกภัยในเขตราซูวาของเนปาลเมื่อวันที่ 26 จนทำให้ชาวเกาหลีใต้ 9 คนที่ทำงานอยู่ในโครงการก่อสร้างโรงไฟฟ้าพลังน้ำขาดการติดต่อ และมีชาวเกาหลีใต้อีก 10 คนที่เคยติดค้างอยู่แต่ได้รับการยืนยันความปลอดภัยแล้ว ไม่ได้เป็นเพียงข่าวอุบัติเหตุจากแดนไกล หากมองในภาพใหญ่ นี่คือบททดสอบสำคัญของ “ระบบคุ้มครองพลเมืองในต่างแดน” ของรัฐบาลเกาหลีใต้ในภาวะที่ข้อมูลเปลี่ยนเร็ว พื้นที่เข้าถึงยาก และมีหลายหน่วยงานเกี่ยวข้องพร้อมกัน
ในช่วงแรก จำนวนผู้ที่ขาดการติดต่อถูกระบุว่าอยู่ที่ 8 คน ก่อนที่สถานเอกอัครราชทูตเกาหลีใต้ประจำเนปาลจะตรวจสอบเพิ่มเติมและพบว่ามีพนักงานชาวเกาหลีใต้อีก 1 คน ซึ่งเป็นบุคลากรที่จ้างในพื้นที่ของบริษัทดูซาน เอเนอร์บิลิตี ขาดการติดต่อด้วย ทำให้ตัวเลขขยับเป็น 9 คน รายละเอียดเช่นนี้อาจดูเป็นการปรับตัวเลขตามสถานการณ์ แต่สำหรับครอบครัวของผู้ประสบภัย และสำหรับสังคมที่กำลังจับตาการทำงานของรัฐ ตัวเลขแต่ละคนมีความหมายอย่างยิ่ง เพราะสะท้อนทั้งความถูกต้องของข้อมูลและความเชื่อมั่นต่อการสื่อสารภาครัฐในภาวะวิกฤต
สิ่งที่เห็นชัดจากเหตุการณ์ครั้งนี้คือ เมื่อพลเมืองของประเทศหนึ่งกระจายตัวไปทำงานในโครงการโครงสร้างพื้นฐานต่างประเทศ การดูแลความปลอดภัยย่อมไม่ใช่หน้าที่ของบริษัทใดบริษัทหนึ่ง หรือสถานทูตเพียงลำพัง แต่ต้องอาศัยการทำงานต่อเนื่องระหว่างกระทรวงการต่างประเทศ หน่วยกู้ภัย หน่วยงานด้านความมั่นคง บริษัทต้นสังกัด สถานทูตในพื้นที่ และรัฐบาลประเทศเจ้าบ้าน ซึ่งทั้งหมดต้องเชื่อมต่อกันโดยแทบไม่มีเวลาคลาดเคลื่อน
สำหรับผู้อ่านไทย ข่าวนี้อาจฟังดูคล้ายข่าวแรงงานไทยประสบเหตุในต่างประเทศที่เราเห็นเป็นระยะ ไม่ว่าจะจากสงคราม ภัยธรรมชาติ หรืออุบัติเหตุในไซต์งาน เพียงแต่ในกรณีของเกาหลีใต้ เหตุการณ์นี้ยังฉายให้เห็นอีกด้านหนึ่งของประเทศที่คนไทยคุ้นผ่านวัฒนธรรมฮันรยูอย่างเคป็อป ซีรีส์ และแบรนด์สินค้า นั่นคือเกาหลีใต้ในฐานะรัฐอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ที่ส่งคนไปทำงานในโครงการพลังงานและก่อสร้างทั่วโลก และเมื่อเกิดเหตุ รัฐก็ต้องพิสูจน์ว่าระบบคุ้มครองประชาชนของตนทำงานได้จริงเพียงใด
ในแง่นี้ ข่าวจากเนปาลจึงไม่ใช่เพียงข่าว “คนเกาหลีหายตัว” แต่เป็นข่าวว่ารัฐเกาหลีใต้จะจัดการกับความเสี่ยงของโลกยุคใหม่อย่างไร เมื่อภาคธุรกิจของตนขยายออกไปไกลเกินพรมแดน และเมื่อชีวิตของพลเมืองไปผูกอยู่กับภูมิประเทศที่ยากลำบาก ระบบสื่อสารที่เปราะบาง และอำนาจอธิปไตยของอีกประเทศหนึ่งอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
จากเคป็อปถึงเขื่อนพลังน้ำ: ภาพอีกด้านของเกาหลีใต้ในเวทีโลก
สำหรับคนไทยจำนวนมาก ภาพจำของเกาหลีใต้มักผูกกับอุตสาหกรรมบันเทิง แฟนคลับที่แน่นห้างในวันคอนเสิร์ต ร้านเครื่องสำอางย่านสยาม หรือซีรีส์ที่กลายเป็นกระแสบนแพลตฟอร์มสตรีมมิง แต่ในความเป็นจริง เกาหลีใต้ยังเป็นประเทศที่มีบริษัทอุตสาหกรรมหนักและพลังงานขนาดใหญ่ ซึ่งเข้าไปมีบทบาทในโครงการระดับภูมิภาคจำนวนมาก ตั้งแต่โรงไฟฟ้า ระบบขนส่ง ไปจนถึงงานวิศวกรรมในพื้นที่ห่างไกล
กรณีที่เกิดในเนปาลเกี่ยวข้องกับบุคลากรของบริษัทอย่าง Korea South-East Power และ Doosan Enerbility ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าการขับเคลื่อนอิทธิพลของเกาหลีใต้ในต่างประเทศไม่ได้มีเพียง “ซอฟต์พาวเวอร์” แบบที่คนไทยเห็นผ่านศิลปินหรือคอนเทนต์ แต่ยังมี “ฮาร์ดอินฟราสตรักเจอร์” หรืออำนาจจากเทคโนโลยี วิศวกรรม และเงินลงทุนด้วย เมื่อโครงการเหล่านี้ขยายตัว ความเสี่ยงก็ขยายตาม และคำถามต่อรัฐก็ยิ่งเข้มข้นขึ้นว่า จะคุ้มครองคนของตัวเองอย่างไรในพื้นที่ที่ไม่สามารถควบคุมได้ทั้งหมด
ถ้ามองให้ลึกลงไป เหตุการณ์นี้ยังสะท้อนธรรมชาติของเศรษฐกิจเอเชียยุคใหม่ ซึ่งประเทศในภูมิภาคไม่ได้เป็นเพียงผู้รับการลงทุนจากโลกตะวันตกอีกต่อไป แต่ต่างก็เริ่มเป็นผู้ลงทุน ผู้รับเหมา ผู้พัฒนาโครงการ และผู้ส่งออกกำลังคนฝีมือสูงออกไปด้วย เกาหลีใต้คือหนึ่งในประเทศที่เดินไปถึงจุดนั้นอย่างชัดเจน ฉะนั้น เมื่อเกิดภัยพิบัติในพื้นที่ปฏิบัติงานต่างประเทศ ความเสียหายที่เกิดขึ้นจึงไม่ใช่เรื่องเฉพาะหน้า แต่โยงถึงภาพลักษณ์ของรัฐ ความพร้อมของธุรกิจ และความสัมพันธ์กับประเทศคู่ความร่วมมือ
อีกประเด็นที่สำคัญคือ โครงสร้างบุคลากรในไซต์งานต่างประเทศไม่ได้มีเพียงพนักงานจากสำนักงานใหญ่ แต่ยังรวมถึงคนที่จ้างในพื้นที่ และคนที่อาจมีสถานะการจ้างงานต่างกัน ข้อเท็จจริงที่ว่าจำนวนผู้ขาดการติดต่อเพิ่มจาก 8 เป็น 9 คน เพราะมีการตรวจสอบพบชาวเกาหลีใต้ที่ถูกจ้างในพื้นที่เพิ่มเติม แสดงให้เห็นชัดเจนว่า ในภาวะฉุกเฉิน การแยกข้อมูลตามสายบังคับบัญชาแบบปกติอาจไม่เพียงพอ รัฐต้องมีความสามารถในการรวมข้อมูลจากบริษัท สถานทูต และหน่วยงานท้องถิ่นให้เป็นภาพเดียวกันอย่างรวดเร็ว
นี่คือภาพเกาหลีใต้ที่ต่างจากโลกบันเทิงโดยสิ้นเชิง แต่สำคัญไม่แพ้กัน เพราะมันบอกเราว่าเบื้องหลังประเทศที่ประสบความสำเร็จทางวัฒนธรรม ยังมีเครือข่ายเศรษฐกิจและแรงงานที่พาคนเกาหลีไปอยู่ในแนวหน้าของการพัฒนาในหลายประเทศ และเมื่อเกิดเหตุ วิกฤตนั้นย่อมย้อนกลับมาวัดประสิทธิภาพของรัฐอย่างเต็มรูปแบบ
บทเรียนจากการสื่อสารในภาวะวิกฤต: เร็วอย่างเดียวไม่พอ ต้องแม่นและสม่ำเสมอ
หนึ่งในประเด็นที่โดดเด่นที่สุดของข่าวนี้ไม่ใช่เพียงปฏิบัติการค้นหาและช่วยเหลือ แต่คือการจัดการข้อมูลข่าวสารในสถานการณ์ที่สับสนอย่างหนัก เพราะในช่วงแรก ข้อมูลจากพื้นที่ย่อมกระจัดกระจาย การติดต่อสื่อสารอาจขาดหาย การเดินทางเข้าถึงจุดเกิดเหตุทำได้จำกัด และชื่อบุคลากรจากหลายบริษัทอาจไม่ได้ถูกรวมในระบบเดียวกันตั้งแต่ต้น
การที่รัฐบาลเกาหลีใต้และสถานทูตต้องปรับข้อมูลผู้ขาดการติดต่อจาก 8 เป็น 9 คน สะท้อนความจริงอันสำคัญว่า ภัยพิบัติไม่ใช่สถานการณ์ที่ตัวเลขนิ่งตั้งแต่นาทีแรก และการรายงานอย่างรับผิดชอบต้องยอมรับว่า “ข้อมูลกำลังได้รับการยืนยัน” ไม่ใช่รีบประกาศเพื่อความเร็วเพียงอย่างเดียว ประเด็นนี้เป็นเรื่องละเอียดอ่อนมาก เพราะในยุคโซเชียลมีเดีย สังคมมักคาดหวังคำตอบทันที แต่การประกาศเร็วเกินไปโดยหลักฐานยังไม่ครบ ก็เสี่ยงสร้างความสับสนและเพิ่มความเจ็บปวดให้กับครอบครัวผู้ประสบเหตุ
รัฐบาลเกาหลีใต้จึงเผชิญโจทย์คล้ายกับหลายประเทศรวมถึงไทย นั่นคือจะสื่อสารอย่างไรให้สาธารณชนรับรู้ความคืบหน้าโดยไม่สร้างความหวังลมๆ แล้งๆ และไม่ปล่อยให้ข่าวลือวิ่งนำข้อเท็จจริง ข้อความที่แยกระหว่าง “ผู้ที่ปลอดภัยแล้ว” กับ “ผู้ที่ยังขาดการติดต่อ” จึงมีความสำคัญมาก เพราะแม้จะอยู่ในเหตุการณ์เดียวกัน แต่สถานะของแต่ละกลุ่มแตกต่างกันโดยสิ้นเชิง
ในกรณีนี้ กระทรวงการต่างประเทศเกาหลีใต้ระบุว่าชาวเกาหลีใต้ 10 คนที่ติดค้างอยู่ได้รับการยืนยันว่าปลอดภัยและอพยพแล้ว ขณะที่อีก 9 คนยังต้องติดตามชะตากรรมต่อไป การแยกสองส่วนนี้อย่างชัดเจนช่วยลดความสับสนในสังคม และยังทำให้การระดมทรัพยากรเป็นไปอย่างตรงจุด เพราะคนที่ปลอดภัยแล้วต้องได้รับการดูแลด้านการอพยพและสภาพจิตใจ ส่วนคนที่ยังขาดการติดต่อจำเป็นต้องเร่งค้นหาและประสานข้อมูลเพิ่ม
ในสายตานักสังเกตการณ์ เหตุการณ์นี้ยังย้ำว่าการสื่อสารภาครัฐสมัยใหม่ต้องมีมากกว่าการแถลงข่าวเป็นระยะ แต่ต้องมีระบบตรวจทานรายชื่อ แผนผังผู้รับผิดชอบ ข้อมูลติดต่อครอบครัว และช่องทางอัปเดตที่เชื่อถือได้ หากขาดสิ่งเหล่านี้ รัฐอาจถูกวิจารณ์ทั้งจากการสื่อสารล่าช้าและจากการสื่อสารผิดพลาดพร้อมกัน ซึ่งเป็นสองแรงกดดันที่มักเกิดพร้อมกันในทุกวิกฤตใหญ่
สำหรับสังคมไทย ประเด็นนี้คุ้นหูไม่น้อย เพราะทุกครั้งที่เกิดเหตุคนไทยในต่างประเทศ ไม่ว่าจะในตะวันออกกลาง เอเชียตะวันออก หรือยุโรป คำถามแรกๆ ที่สาธารณชนมักถามก็คือ “มีคนไทยกี่คน” “ปลอดภัยแล้วหรือยัง” และ “รัฐรู้ข้อมูลครบหรือไม่” กรณีของเกาหลีใต้จึงเป็นเหมือนกระจกสะท้อนว่า ไม่ว่าประเทศจะพัฒนาเพียงใด เมื่อเผชิญภัยพิบัติในต่างแดน สิ่งที่ยากที่สุดอย่างหนึ่งก็คือการทำให้ข้อมูลมนุษย์แต่ละชีวิตถูกต้องที่สุดในเวลาที่สั้นที่สุด
การเมืองพักไว้ก่อน เมื่อความปลอดภัยของประชาชนกลายเป็นวาระแห่งชาติ
อีกแง่มุมหนึ่งที่น่าสนใจคือ ปฏิกิริยาทางการเมืองภายในเกาหลีใต้ ซึ่งครั้งนี้ทั้งฝ่ายรัฐบาลและฝ่ายค้านต่างส่งสัญญาณไปในทิศทางเดียวกัน นั่นคือเรียกร้องให้รัฐเร่งใช้ทุกวิถีทางเพื่อค้นหา ช่วยเหลือ และดูแลประชาชนที่ได้รับผลกระทบในเนปาล ภาพเช่นนี้มีความหมายเชิงสัญลักษณ์มาก เพราะในภาวะปกติ การเมืองเกาหลีใต้ขึ้นชื่อเรื่องการแข่งขันอย่างเข้มข้น แต่เมื่อเป็นประเด็นความปลอดภัยของพลเมืองในต่างแดน สารที่ออกมาคือรัฐต้องทำงานเต็มกำลังโดยไม่ปล่อยให้ความขัดแย้งภายในมาบดบังภารกิจเร่งด่วน
ประธานาธิบดีอีแจมยองมีคำสั่งฉุกเฉินให้ระดมทุกวิถีทางในการค้นหาและกู้ภัย พร้อมกำชับให้ความปลอดภัยของพลเมืองเป็นอันดับแรก รวมทั้งให้ประสานงานกับทางการเนปาลอย่างใกล้ชิด ดูแลครอบครัวผู้สูญหาย รักษาความปลอดภัยของชาวเกาหลีใต้ที่ยังอยู่ในพื้นที่ และป้องกันความเสียหายเพิ่มเติม ขณะที่รัฐมนตรีต่างประเทศเกาหลีใต้ก็เรียกประชุมกองบัญชาการคุ้มครองคนเกาหลีในต่างประเทศ และประกาศเตรียมส่งทีมตอบสนองฉุกเฉินร่วมจากหลายหน่วยงานไปยังเนปาล
สาระสำคัญอยู่ที่การขยับจาก “การรับทราบเหตุ” ไปสู่ “การจัดการแบบบูรณาการ” เพราะในต่างประเทศ รัฐไม่สามารถลงมือได้เองทั้งหมดเหมือนในแผ่นดินของตน การจะช่วยเหลือให้ได้ผลจริงจึงต้องผสานทั้งการทูต การข่าว การกู้ภัย และการทำงานร่วมกับหน่วยงานเจ้าบ้านอย่างมีวินัย หากฝ่ายการเมืองยังส่งสัญญาณขัดกัน หรือแต่ละหน่วยพูดคนละทาง ความไว้วางใจของประชาชนย่อมสั่นคลอนทันที
ในมุมเปรียบเทียบกับไทย ภาพของการเมืองที่หันมาอยู่บนจุดร่วมเรื่องความปลอดภัยของประชาชน เป็นสิ่งที่สังคมไทยก็คาดหวังเช่นกันทุกครั้งเมื่อเกิดเหตุคนไทยในต่างประเทศ ไม่ว่าจะเป็นแรงงาน นักท่องเที่ยว หรือผู้ปฏิบัติงานในพื้นที่เสี่ยง เพราะท้ายที่สุดแล้ว ประเด็นนี้ไม่ควรกลายเป็นสนามคะแนนนิยมระยะสั้น แต่ควรเป็นตัวชี้วัดความสามารถของรัฐในการคุ้มครองคนของตน
สิ่งที่ควรจับตาต่อจากนี้คือ รัฐบาลเกาหลีใต้จะสามารถรักษาสมดุลระหว่างแรงกดดันทางการเมือง ความคาดหวังจากครอบครัวผู้ประสบเหตุ และข้อจำกัดของการทำงานภาคสนามในเนปาลได้ดีเพียงใด เพราะในวิกฤตลักษณะนี้ ความสำเร็จไม่ได้วัดแค่จำนวนแถลงการณ์หรือความเร็วในการประกาศมาตรการ แต่ขึ้นอยู่กับว่าข้อมูลสุดท้ายแม่นยำหรือไม่ การประสานงานกับรัฐบาลท้องถิ่นลื่นไหลเพียงใด และการดูแลครอบครัวผู้ได้รับผลกระทบทำได้ต่อเนื่องหรือไม่
ความหมายต่อไทย: จากตลาดแรงงานถึงธุรกิจเกาหลีในไทย และบทเรียนต่อระบบคุ้มครองคนไทยในต่างแดน
แม้เหตุการณ์จะเกิดขึ้นในเนปาลและเกี่ยวข้องกับชาวเกาหลีใต้โดยตรง แต่สำหรับประเทศไทย ข่าวนี้มีนัยสำคัญไม่น้อย เพราะไทยกับเกาหลีใต้มีความสัมพันธ์หนาแน่นทั้งในระดับเศรษฐกิจ การลงทุน การท่องเที่ยว วัฒนธรรม และแรงงาน คนไทยรู้จักเกาหลีใต้ไม่ใช่แค่ผ่านซีรีส์หรือศิลปินที่มาเปิดคอนเสิร์ตในอิมแพ็คหรือราชมังคลากีฬาสถานเท่านั้น แต่ยังผ่านบริษัทเกาหลีที่เข้ามาทำธุรกิจในไทย โรงงานอุตสาหกรรม ความร่วมมือด้านเทคโนโลยี และการที่แรงงานไทยจำนวนมากเดินทางไปทำงานในเกาหลีใต้
ในอีกด้านหนึ่ง คนเกาหลีใต้เองก็เดินทางและทำงานในภูมิภาคเอเชียจำนวนมาก รวมถึงอาเซียนและไทย ดังนั้นเมื่อเกิดเหตุในประเทศที่สาม สิ่งที่ธุรกิจไทยและหน่วยงานไทยควรจับตา คือแบบจำลองการตอบสนองของเกาหลีใต้ต่อการคุ้มครองพลเมืองและบุคลากรของตนในต่างประเทศ เพราะโลกธุรกิจวันนี้เชื่อมโยงกันมากขึ้น โครงการข้ามพรมแดนไม่ได้มีแต่บริษัทเกาหลีเท่านั้น บริษัทไทยเองก็มีการลงทุนและส่งบุคลากรไปต่างประเทศมากขึ้น โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมพลังงาน ก่อสร้าง อาหาร เกษตร และบริการ
สำหรับตลาดไทย เหตุการณ์นี้อาจไม่ส่งผลเชิงพาณิชย์ทันทีเหมือนข่าวศิลปินยกเลิกงานหรือบริษัทเทคโนโลยีปรับแผนลงทุน แต่ในเชิงโครงสร้าง มันย้ำว่า ความน่าเชื่อถือของบริษัทข้ามชาติในสายตาคู่ค้าและสังคมไม่ได้วัดแค่ผลประกอบการ หากรวมถึงความพร้อมในการบริหารความเสี่ยงและดูแลบุคลากรเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉินด้วย บริษัทเกาหลีที่ทำธุรกิจในไทยจำนวนมากย่อมเฝ้ามองการทำงานร่วมกันระหว่างรัฐ บริษัทแม่ และสถานทูตในกรณีนี้ เพราะมันสะท้อนมาตรฐานที่องค์กรข้ามชาติต้องเผชิญในยุคที่ข่าวสารเคลื่อนเร็วและสังคมจับตาความรับผิดชอบอย่างใกล้ชิด
ในส่วนของสังคมไทย บทเรียนสำคัญคือไทยเองก็ควรถามต่อระบบคุ้มครองคนไทยในต่างแดนอย่างจริงจังเช่นเดียวกัน โดยเฉพาะเมื่อแรงงานไทยยังคงเดินทางไปทำงานต่างประเทศจำนวนมาก และภาคธุรกิจไทยมีการขยายการลงทุนไปภูมิภาคต่างๆ มากขึ้น คำถามคือ เรามีฐานข้อมูลบุคลากรไทยในต่างประเทศที่ทันสมัยเพียงใด สถานทูตกับบริษัทแลกเปลี่ยนข้อมูลกันรวดเร็วแค่ไหน และเมื่อเกิดภัยพิบัติ เราสามารถแยกแยะรายชื่อผู้ปลอดภัย ผู้ติดค้าง และผู้ขาดการติดต่อได้ชัดเจนเพียงใด
สำหรับผู้อ่านที่ติดตามเกาหลีใต้ผ่านกระแสฮันรยูมาโดยตลอด เหตุการณ์นี้ยังเตือนว่า ความสัมพันธ์ไทย-เกาหลีไม่ได้จำกัดอยู่ที่การบริโภควัฒนธรรมอีกต่อไป แต่เป็นความสัมพันธ์เชิงโครงสร้างที่ลึกขึ้นมาก ทั้งห่วงโซ่อุปทาน การลงทุน การเดินทางของแรงงานและผู้เชี่ยวชาญ ไปจนถึงการพึ่งพากันในระดับภูมิภาค ดังนั้น เมื่อเกาหลีใต้เผชิญบททดสอบด้านการคุ้มครองพลเมืองในต่างแดน ไทยก็ควรมองเรื่องนี้ในฐานะบทเรียนร่วมของเอเชีย ไม่ใช่ในฐานะข่าวต่างประเทศที่อยู่ไกลตัวเท่านั้น
หากจะเปรียบเทียบให้เห็นภาพง่ายๆ สำหรับคนไทย นี่ไม่ต่างจากเวลาที่เราติดตามข่าวคนไทยประสบเหตุในอิสราเอล ซาอุดีอาระเบีย หรือประเทศเพื่อนบ้านในภูมิภาค ทุกครั้งจะมีคำถามชุดเดิมเกิดขึ้นเสมอว่า รัฐติดต่อได้ครบหรือไม่ บริษัทนายจ้างรับผิดชอบอย่างไร และครอบครัวผู้ประสบเหตุได้รับข้อมูลที่ชัดเจนหรือยัง กรณีของเกาหลีใต้ในเนปาลจึงเป็นภาพสะท้อนที่ไทยควรดูอย่างใกล้ชิด เพราะสิ่งที่เกิดกับเขาวันนี้ อาจเป็นโจทย์ที่ไทยต้องเผชิญกับคนของตนเองในวันข้างหน้าเช่นกัน
สิ่งที่ต้องจับตาต่อไป: ไม่ใช่แค่การค้นหา แต่คือมาตรฐานใหม่ของการทูตเพื่อความปลอดภัยประชาชน
จากข้อมูลที่มีอยู่ในขณะนี้ ประเด็นเร่งด่วนที่สุดยังคงเป็นการตรวจสอบชะตากรรมของชาวเกาหลีใต้ 9 คนที่ยังขาดการติดต่อ และการดูแลชาวเกาหลีใต้อีก 10 คนที่ยืนยันแล้วว่าปลอดภัยให้สามารถอพยพและได้รับการช่วยเหลืออย่างเหมาะสม อย่างไรก็ดี หากมองให้ไกลกว่าความคืบหน้ารายวัน เหตุการณ์นี้กำลังก่อคำถามสำคัญต่ออนาคตของการทูตสมัยใหม่ในเอเชียว่า หน้าที่ของรัฐต่อประชาชนในต่างแดนควรไปได้ไกลเพียงใด
ในอดีต เมื่อพูดถึงการทูต คนจำนวนมากอาจนึกถึงการประชุมระดับผู้นำ การลงนามข้อตกลงการค้า หรือการส่งเสริมภาพลักษณ์ประเทศ แต่โลกปัจจุบันทำให้การทูตต้องมีมิติที่จับต้องได้มากขึ้น นั่นคือการทูตเพื่อความปลอดภัยของประชาชน เมื่อพลเมืองเดินทางออกไปท่องเที่ยว เรียน ทำงาน ลงทุน หรือปฏิบัติภารกิจในต่างประเทศมากขึ้น สถานทูตและกระทรวงการต่างประเทศจึงไม่อาจทำหน้าที่เชิงพิธีการเท่านั้น แต่ต้องเป็นศูนย์กลางบริหารวิกฤตในเวลาที่มีเหตุฉุกเฉินด้วย
การที่เกาหลีใต้เตรียมส่งทีมตอบสนองฉุกเฉินร่วม ซึ่งรวมทั้งกระทรวงการต่างประเทศ หน่วยดับเพลิง และตำรวจ ไปยังเนปาล สะท้อนแนวคิดว่าภารกิจลักษณะนี้ต้องใช้ผู้เชี่ยวชาญหลากหลายด้าน ไม่ใช่เพียงเจ้าหน้าที่กงสุลอย่างเดียว แม้รายละเอียดของการปฏิบัติภารกิจในพื้นที่ยังต้องรอการยืนยันเพิ่มเติม แต่ทิศทางดังกล่าวชี้ให้เห็นว่ารัฐสมัยใหม่จำเป็นต้องคิดแบบบูรณาการมากขึ้น โดยเฉพาะเมื่อเหตุเกิดในพื้นที่ที่ยากต่อการเข้าถึงและอยู่ภายใต้การควบคุมของรัฐบาลอีกประเทศหนึ่ง
อีกเรื่องที่ต้องจับตาคือ ความร่วมมือกับทางการเนปาล เพราะในทางปฏิบัติ การค้นหาและกู้ภัยในพื้นที่ย่อมต้องอาศัยกองทัพ ตำรวจ และหน่วยกู้ภัยของเนปาลเป็นหลัก เกาหลีใต้ไม่สามารถเข้าไปดำเนินการโดยลำพังได้อย่างอิสระ ฉะนั้น ประสิทธิภาพของการช่วยเหลือจึงขึ้นอยู่กับการแลกเปลี่ยนข้อมูลอย่างแม่นยำ ทั้งรายชื่อผู้สูญหาย จุดปฏิบัติงานเดิม เส้นทางการเคลื่อนตัวครั้งสุดท้าย และสถานการณ์ภูมิประเทศในจุดเกิดเหตุ หากข้อมูลเหล่านี้เชื่อมกันได้ดี โอกาสในการจำกัดพื้นที่ค้นหาย่อมสูงขึ้น
สำหรับไทยและประเทศอื่นๆ ในเอเชีย สิ่งที่ควรดูต่อจากนี้ไม่ใช่เพียงผลลัพธ์เฉพาะหน้า แต่รวมถึงว่าหลังวิกฤตผ่านพ้นไป เกาหลีใต้จะทบทวนระบบคุ้มครองคนในต่างแดนอย่างไร จะมีการปรับปรุงฐานข้อมูลบุคลากร การแจ้งเตือนพื้นที่เสี่ยง การประสานงานกับบริษัทเอกชน หรือการดูแลครอบครัวในภาวะฉุกเฉินเพิ่มเติมหรือไม่ เพราะนั่นต่างหากคือมาตรฐานที่แท้จริงของรัฐที่เรียนรู้จากวิกฤต
ท้ายที่สุด เหตุการณ์น้ำท่วมในเนปาลครั้งนี้ย้ำให้เห็นว่า ในโลกที่ผู้คนและทุนเคลื่อนย้ายข้ามพรมแดนตลอดเวลา ข่าวภัยพิบัติที่เกิดในประเทศหนึ่งสามารถสะท้อนความพร้อมของอีกรัฐหนึ่งได้อย่างชัดเจน และสำหรับไทย มันเป็นทั้งข่าวต่างประเทศ ข่าวเศรษฐกิจ และข่าวนโยบายสาธารณะในคราวเดียวกัน เพราะคำถามเรื่อง “รัฐจะพาประชาชนกลับบ้านอย่างไรเมื่อเกิดเหตุ” เป็นคำถามที่ไม่มีประเทศใดหลีกเลี่ยงได้อีกต่อไป
ความคิดเห็น
แสดงความคิดเห็น