
รูปภาพเพื่อช่วยให้เข้าใจบทความ
ยอนแกโซมุน (淵蓋蘇文) แม่ทัพและนักการเมืองคนสำคัญในช่วงปลายอาณาจักรโคกูรยอ หนึ่งในสามอาณาจักรของคาบสมุทรเกาหลี มีบทบาทสำคัญทั้งในการเมืองภายในและการทำสงครามกับราชวงศ์ถังของจีน โดยเฉพาะศึกแม่น้ำซาซูในปี 662 ซึ่งกองทัพของเขาสามารถล้อมและทำลายกองกำลังถังได้อย่างราบคาบ ก่อนที่การรุกรานโคกูรยอของราชวงศ์ถังในครั้งนั้นจะสิ้นสุดลงด้วยความล้มเหลว
ยอนแกโซมุนคือใคร บุรุษผู้กุมอำนาจในยุคปลายโคกูรยอ
ยอนแกโซมุนเป็นแม่ทัพและนักการเมืองแห่งอาณาจักรโคกูรยอ ไม่ปรากฏปีเกิดที่แน่ชัด และยังมีชื่อเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า แกกึม (蓋金) บันทึกทางประวัติศาสตร์ของญี่ปุ่นอย่างนิฮงโชกิ (日本書紀) ระบุชื่อของเขาในรูปแบบอิริกาซูมิ ซึ่งเป็นหลักฐานสำคัญที่นักประวัติศาสตร์ใช้ศึกษาการออกเสียงชื่อบุคคลในเกาหลีโบราณ
บันทึกของจีนและพงศาวดารซัมกุกซากีของเกาหลีใช้แซ่ของเขาว่า 'ชอน' แทน 'ยอน' โดยมีข้อสันนิษฐานว่าเกี่ยวข้องกับการหลีกเลี่ยงอักษรเดียวกับพระนามของจักรพรรดิถังเกาจู่ ผู้ก่อตั้งราชวงศ์ถัง อย่างไรก็ตาม นักวิชาการอันจองบกในสมัยโชซอนชี้ว่าแซ่เดิมของเขาคือยอน โดยอาศัยข้อมูลเกี่ยวกับยอนจองโท น้องชายของยอนแกโซมุน
หลักฐานจากจารึกหลุมศพของยอนนัมแซง บุตรชายของเขา ระบุว่าปู่ชื่อจายูและบิดาชื่อแทโจต่างเคยดำรงตำแหน่งมักนีจี ซึ่งเป็นตำแหน่งระดับสูงของโคกูรยอ ขณะที่ซัมกุกซากีบรรยายว่าเขามีรูปร่างสง่างามและบุคลิกองอาจ
จากผู้ควบคุมกำแพงพันลี้ สู่การรัฐประหารในปี 642
หลังบิดาเสียชีวิต ยอนแกโซมุนพยายามสืบทอดตำแหน่งผู้นำทางทหารในพื้นที่ตะวันออก แต่ขุนนางผู้ทรงอิทธิพลบางส่วนคัดค้าน เพราะกังวลเกี่ยวกับอำนาจและนิสัยแข็งกร้าวของเขา ในที่สุดเขาสามารถโน้มน้าวให้กลุ่มขุนนางยอมรับได้ และได้รับหน้าที่ควบคุมการก่อสร้างกำแพงพันลี้ ซึ่งเป็นแนวป้องกันทางตะวันตกของอาณาจักร ตั้งแต่ป้อมพูยอไปจนถึงบริเวณปากอ่าวทะเลโป๋ไห่ เพื่อรับมือกับการขยายอำนาจของราชวงศ์ถัง
เมื่ออำนาจของยอนแกโซมุนเพิ่มขึ้น กษัตริย์ยองนยูและเหล่าขุนนางจึงวางแผนกำจัดเขา แต่เขารู้ตัวล่วงหน้าและจัดพิธีตรวจแถวกองทัพบริเวณนอกกำแพงเมืองเปียงยางทางตอนใต้ในปี 642 ก่อนสังหารขุนนางที่มาร่วมงานเป็นจำนวนมาก โดยซัมกุกซากีระบุว่ามีผู้เสียชีวิตมากกว่า 100 คน ส่วนบันทึกนิฮงโชกิระบุตัวเลขประมาณ 180 คน
หลังจากนั้น เขาบุกเข้าไปในพระราชวังและสังหารกษัตริย์ยองนยู ก่อนแต่งตั้งจาง พระราชนัดดาของกษัตริย์ขึ้นครองราชย์ในพระนามกษัตริย์โบจัง ยอนแกโซมุนเข้ารับตำแหน่งมักนีจีและสร้างตำแหน่งใหม่ที่เรียกว่าแทมักนีจีขึ้นเพื่อรวบอำนาจสูงสุดไว้กับตนเอง ตระกูลยอนยังคงสืบทอดอำนาจผ่านบุตรชายอย่างยอนนัมแซงและยอนนัมกอน จนถึงปี 668
นักเขียนโดฮยอนชินตีความการรัฐประหารครั้งนี้ว่าเป็นการต่อต้านนโยบายทางการทูตที่อ่อนข้อให้ราชวงศ์ถังของกษัตริย์ยองนยู โดยมีกรณีที่ราชสำนักโคกูรยอไม่ได้ตอบโต้ทูตถังซึ่งเข้ามาสำรวจสถานการณ์ภายในประเทศและมีส่วนเกี่ยวข้องกับการรื้อถอนเจดีย์ที่สร้างขึ้นเพื่อรำลึกถึงชัยชนะเหนือราชวงศ์สุยเป็นเหตุประกอบ
อย่างไรก็ตาม การขึ้นสู่อำนาจของยอนแกโซมุนไม่ได้ทำให้ระบบการแบ่งปันอำนาจระหว่างชนชั้นขุนนางของโคกูรยอสิ้นสุดลงทั้งหมด เขาเคยเผชิญหน้ากับเจ้าเมืองอันซีซึ่งเป็นฝ่ายต่อต้าน แต่ไม่สามารถเอาชนะได้เด็ดขาด ก่อนจะยอมรับสถานะของเจ้าเมืองเพื่อยุติความขัดแย้ง
ส่งเสริมลัทธิเต๋าและใช้นโยบายต่างประเทศที่แข็งกร้าว
ในปี 643 ยอนแกโซมุนเชิญนักพรตเต๋า 8 คนจากราชวงศ์ถัง รวมถึงซุกดัล เข้ามายังโคกูรยอ พร้อมนำคัมภีร์เต้าเต๋อจิงเข้ามาส่งเสริมลัทธิเต๋า นโยบายดังกล่าวมีเป้าหมายส่วนหนึ่งเพื่อถ่วงดุลอิทธิพลของพุทธศาสนา นอกจากนี้ยังมีการสร้างป้อมยงออนซองในกรุงเปียงยางในปีเดียวกัน
ในช่วงแรกจักรพรรดิถังไท่จงแสดงท่าทีเป็นมิตร โดยอนุญาตให้ส่งนักพรตเต๋ามายังโคกูรยอและรับรองสถานะของกษัตริย์โบจัง อย่างไรก็ตาม นโยบายส่งเสริมลัทธิเต๋าสร้างความไม่พอใจให้กับฝ่ายพุทธศาสนา โดยพระโบด็อกแห่งวัดพันรยงซาเดินทางออกจากโคกูรยอไปยังดินแดนแพ็กเจในปี 650
ด้านความสัมพันธ์กับอาณาจักรชิลลา ยอนแกโซมุนมีจุดยืนแข็งกร้าว เมื่อคิมชุนชูเดินทางมาเพื่อขอกำลังทหารไปทำสงครามกับแพ็กเจ เขากำหนดเงื่อนไขให้ชิลลาคืนดินแดนทางเหนือของช่องเขาจุกนยองและช่องเขาโจรยองที่ชิลลายึดครองในสมัยกษัตริย์จินฮึง แต่คิมชุนชูปฏิเสธและถูกควบคุมตัวในเรือนจำ ก่อนจะได้รับการปล่อยตัวหลังส่งจดหมายให้คำมั่นว่าจะคืนดินแดนเมื่อกลับถึงบ้าน ซึ่งเป็นคำมั่นที่เขาไม่ได้ตั้งใจปฏิบัติตาม
ในปี 644 เมื่อราชวงศ์ถังส่งทูตซังรีฮยอนจังมาเรียกร้องให้โคกูรยอหยุดโจมตีชิลลา กองทัพโคกูรยอได้ยึดป้อมของชิลลาไปแล้ว 2 แห่ง ยอนแกโซมุนปฏิเสธข้อเรียกร้อง โดยยืนยันว่าการสู้รบจะไม่ยุติจนกว่าจะได้รับดินแดนเดิมที่ชิลลายึดไปคืนจำนวน 500 ลี้
นโยบายของเขายังครอบคลุมถึงความสัมพันธ์กับมหาอำนาจและรัฐอื่นในภูมิภาค ในปี 645 เมื่อกองทัพถังบุกโจมตีโคกูรยอ เขาพยายามสร้างพันธมิตรกับเซียนเป่ยเหยียนท่า ซึ่งกำลังขยายอำนาจในบริเวณที่ราบสูงมองโกเลีย และส่งทูตไปยังคังโคะ รัฐที่ตั้งอยู่บริเวณซามาร์คันด์ในอุซเบกิสถานปัจจุบัน เพื่อแสวงหาความร่วมมือ ภาพจิตรกรรมฝาผนังในพระราชวังอัฟราซิยาบบริเวณชานเมืองซามาร์คันด์ยังปรากฏภาพทูตจากโคกูรยอที่เชื่อมโยงกับการเดินทางทางการทูตในช่วงเวลาดังกล่าว
ศึกแม่น้ำซาซู ปี 662 จุดเปลี่ยนสำคัญในการต่อต้านราชวงศ์ถัง
หลังปี 645 ราชวงศ์ถังและชิลลาเปิดฉากโจมตีโคกูรยอหลายครั้ง ขณะที่ฝ่ายโคกูรยอตอบโต้ด้วยกำลังทหารอย่างหนัก หลังแพ็กเจพ่ายแพ้ต่อพันธมิตรชิลลา-ถังในปี 660 กองทัพถังสามารถรุกเข้าใกล้กรุงเปียงยางได้ ยอนแกโซมุนส่งยอนนัมแซง บุตรชาย ไปป้องกันบริเวณแม่น้ำอัมนก หรือแม่น้ำยาลู่ แต่กองทัพถังข้ามแม่น้ำที่กลายเป็นน้ำแข็งและเข้าโจมตี ส่งผลให้ทหารโคกูรยอเสียชีวิตถึง 30,000 นาย ส่วนยอนนัมแซงรอดชีวิตมาได้อย่างหวุดหวิด
สถานการณ์พลิกกลับในปี 662 เมื่อกองทัพของยอนแกโซมุนสามารถล้อมกองกำลังของแม่ทัพฟางเสี่ยวไท่แห่งราชวงศ์ถังบริเวณแม่น้ำซาซู และสังหารทหารถังทั้งหมดประมาณ 100,000 นาย ฟางเสี่ยวไท่เสียชีวิตพร้อมบุตรชายทั้ง 13 คน เหตุการณ์นี้ได้รับการเรียกว่า 'ศึกซาซู' และถือเป็นชัยชนะครั้งสำคัญของโคกูรยอในการรับมือกับกองทัพถัง
ขณะเดียวกัน ซูติงฟาง แม่ทัพถังที่กำลังปิดล้อมกรุงเปียงยาง ได้รับเสบียงจากกองทัพชิลลาที่นำโดยคิมยูชิน ก่อนตัดสินใจถอนกำลังโดยอ้างเหตุหิมะตกหนัก ส่งผลให้ความพยายามบุกยึดโคกูรยอของราชวงศ์ถังในครั้งนั้นล้มเหลว บันทึกประวัติศาสตร์ซัมกุกซากีในชีวประวัติคิมอินมุนก็กล่าวถึงความเสียหายอย่างหนักที่กองทัพซูติงฟางได้รับจากการโจมตีของโคกูรยอด้วย
สารานุกรมวัฒนธรรมเกาหลีประเมินว่า ตลอดช่วงเวลาที่เขายังมีชีวิตอยู่ ราชวงศ์ถังไม่สามารถเปิดการโจมตีโคกูรยอได้สำเร็จอีกครั้ง
การแย่งชิงอำนาจหลังการเสียชีวิต และจุดจบของโคกูรยอ
ยอนแกโซมุนเสียชีวิตในปี 665 หลังจากนั้นยอนนัมแซง บุตรชายคนโต ขึ้นสืบทอดตำแหน่ง ขณะที่ยอนนัมกอนและยอนนัมซาน น้องชายอีกสองคนเข้ามามีบทบาทในการแบ่งปันอำนาจ แต่ไม่นานความขัดแย้งระหว่างพี่น้องก็ปะทุขึ้น
ยอนนัมแซงถูกขับออกจากตำแหน่งและหลบหนีไปยังเมืองกุกแนซอง ก่อนตัดสินใจยอมจำนนต่อราชวงศ์ถังและหันไปช่วยฝ่ายถังโจมตีโคกูรยอ ส่วนยอนจองโท น้องชายของยอนแกโซมุน เลือกแปรพักตร์ไปเข้ากับชิลลา
ในปี 668 กรุงเปียงยางถูกตีแตก ยอนนัมซานยอมจำนนพร้อมกับกษัตริย์โบจัง ส่วนยอนนัมกอนซึ่งยังคงต่อสู้ป้องกันเมืองจนถึงที่สุดถูกลูกน้องทรยศและจับกุม ก่อนถูกเนรเทศไปยังเมืองกอมจูและเสียชีวิตในเวลาต่อมา การแตกแยกภายในตระกูลยอนจึงเป็นหนึ่งในเหตุการณ์สำคัญที่เกิดขึ้นก่อนการสิ้นสุดของอาณาจักรโคกูรยอ
จากผู้ถูกตราหน้าว่ากบฏ สู่สัญลักษณ์ของการต่อต้านมหาอำนาจ
ภาพจำของยอนแกโซมุนในประวัติศาสตร์เกาหลีมีความแตกต่างกันอย่างมาก ในซัมกุกซากี เขาถูกวิจารณ์ว่าเป็นกบฏที่สังหารกษัตริย์ และการเสียชีวิตตามธรรมชาติภายในบ้านถูกมองว่าเป็นเรื่องโชคดีสำหรับผู้กระทำความผิด ขณะที่ซัมกุกยูซายังบันทึกเรื่องเล่าว่าเขาเป็นการกลับชาติมาเกิดของแม่ทัพราชวงศ์สุย ซึ่งมีส่วนทำให้โคกูรยอต้องพบกับความล่มสลาย เรื่องเล่าดังกล่าวถูกมองว่าอาจสะท้อนความขัดแย้งระหว่างกลุ่มพุทธศาสนากับนโยบายส่งเสริมลัทธิเต๋าของเขา
ในอีกด้านหนึ่ง หวังอันสือ นักการเมืองและนักวิชาการสมัยราชวงศ์ซ่งของจีน เคยตอบคำถามจักรพรรดิเสินจงเกี่ยวกับสาเหตุที่ถังไท่จงไม่สามารถพิชิตโคกูรยอได้ว่า เป็นเพราะกองทัพต้องเผชิญกับบุคคลที่มีความสามารถโดดเด่นอย่างยอนแกโซมุน ส่วนเอกสารญี่ปุ่นอย่างโทจิคะเด็นก็เปรียบเทียบเขากับเว่ยเจิงแห่งราชวงศ์ถังและคิมยูชินแห่งชิลลา
เมื่อเข้าสู่ศตวรรษที่ 20 นักประวัติศาสตร์เกาหลีอย่างชินแชโฮยกย่องเขาในหนังสือโชซอนซังกอสาให้เป็นนักปฏิวัติผู้ยิ่งใหญ่ ขณะที่พัคอึนชิกในงานเขียนเรื่องชอนแกโซมุนจอนยกย่องเขาในฐานะบุคคลสำคัญที่มีจิตวิญญาณแห่งเอกราชและการรักษาอธิปไตย
อย่างไรก็ตาม สารานุกรมวัฒนธรรมเกาหลีชี้ให้เห็นข้อจำกัดด้านยุทธศาสตร์ของเขาด้วย โดยเฉพาะการดำเนินนโยบายที่ทำให้ความสัมพันธ์กับชิลลาเลวร้ายลง จนโคกูรยอต้องเผชิญความเสี่ยงจากการถูกโจมตีทั้งทางเหนือและใต้ นอกจากนี้ การเลือกใช้ยุทธวิธีเผชิญหน้ากับกองทัพถังในพื้นที่ราบแทนการตั้งรับตามแนวป้อมปราการ ซึ่งเป็นแนวทางที่แม่ทัพอาวุโสเสนอ ก็เคยนำไปสู่ความสูญเสียครั้งใหญ่ เช่น การต่อสู้ของกองทัพโคยอนซูและโคฮเยจินบริเวณที่ราบใกล้ป้อมอันซี
ตำนานบ้านเกิดและการกลับมาในซีรีส์ประวัติศาสตร์เกาหลีปี 2026
เรื่องเล่าเกี่ยวกับยอนแกโซมุนยังปรากฏอยู่ในพื้นที่เกาะคังฮวา ซึ่งมีตำนานท้องถิ่นระบุว่าเป็นสถานที่เกิดของเขา ในปี 1993 มีการสร้างหลักศิลาจารึกเพื่อระบุตำแหน่งแหล่งโบราณสถานตามข้อมูลในหนังสือคังโดจี แต่จนถึงปัจจุบันยังไม่มีการสำรวจพื้นที่ดังกล่าวอย่างเป็นรูปธรรม
นอกจากบทบาทในประวัติศาสตร์แล้ว ยอนแกโซมุนยังเป็นตัวละครที่ปรากฏอย่างต่อเนื่องในละคร ภาพยนตร์ และนวนิยายเกาหลี ล่าสุดละครประวัติศาสตร์ฟอร์มใหญ่เรื่อง 'มุนมู' (문무) ของสถานีโทรทัศน์ KBS 2TV เริ่มออกอากาศตอนแรกเมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2026 โดยนักแสดงจางฮยอก (Jang Hyuk) รับบทเป็นยอนแกโซมุน ขณะที่อีฮยอนอุครับบทเป็นมุนมูวัง หรือคิมบ็อบมิน และคิมคังอูรับบทเป็นคิมชุนชู
ละครเรื่องนี้เป็นผลงานละครประวัติศาสตร์ขนาดยาวเรื่องใหม่ของ KBS หลังจากเรื่อง 'สงครามโครยอ-คิตัน' (고려거란전쟁) เมื่อ 3 ปีก่อน การนำยอนแกโซมุนกลับมาถ่ายทอดผ่านจอแก้วจึงเป็นอีกครั้งที่บุคคลสำคัญผู้มีบทบาททั้งในสงคราม การเมือง และความขัดแย้งภายในราชสำนักโคกูรยอ กลับมาอยู่ในความสนใจของผู้ชมยุคปัจจุบัน
ความคิดเห็น
แสดงความคิดเห็น