รูปภาพเพื่อช่วยให้เข้าใจบทความ
คณะกรรมการโนเบลแห่งราชบัณฑิตยสภาวิทยาศาสตร์แห่งสวีเดนประกาศเมื่อวันที่ 7 ตุลาคม ตามเวลาท้องถิ่น ให้ อองรี กากอง นักเคมีชาวฝรั่งเศส และเคนโซ โซอาอิ นักเคมีชาวญี่ปุ่น เป็นผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาเคมีประจำปี 2026 ร่วมกัน จากการค้นพบปรากฏการณ์ไม่เชิงเส้นและปฏิกิริยาเร่งตัวเองในการสังเคราะห์สารอินทรีย์แบบอสมมาตร
อธิบายเหตุใดชีวิตจึงเลือกโมเลกุลเพียงด้านเดียว
โมเลกุลบางชนิดมีโครงสร้างสองแบบที่เป็นภาพสะท้อนกัน คล้ายมือซ้ายกับมือขวาซึ่งไม่สามารถวางซ้อนกันได้สนิท เรียกว่าเอนแอนทิโอเมอร์ ส่วนคุณสมบัตินี้เรียกว่าไครัลลิตี แม้ปฏิกิริยาเคมีทั่วไปอาจสร้างโมเลกุลทั้งสองแบบในสัดส่วนใกล้เคียงกัน แต่กรดอะมิโนที่ประกอบเป็นโปรตีนในสิ่งมีชีวิตกลับอยู่ในรูปแบบด้านเดียวเกือบทั้งหมด ปรากฏการณ์นี้เรียกว่าโฮโมไครัลลิตี
กากองเสนอแนวคิดเรื่อง “ผลไม่เชิงเส้น” ในปี 1986 โดยแสดงให้เห็นว่า ความแตกต่างด้านไครัลลิตีเพียงเล็กน้อยในสารตั้งต้นหรือตัวเร่งปฏิกิริยาสามารถถูกขยายจนเห็นเด่นชัดในผลิตภัณฑ์สุดท้าย งานดังกล่าวกลายเป็นจุดเปลี่ยนของการศึกษาการสังเคราะห์แบบอสมมาตร ซึ่งมุ่งผลิตโมเลกุลภาพสะท้อนด้านใดด้านหนึ่งให้มากกว่าอีกด้าน
ต่อมาในปี 1995 โซอาอิพิสูจน์ปฏิกิริยาเร่งตัวเองแบบอสมมาตร ซึ่งผลิตภัณฑ์ที่เกิดขึ้นสามารถกระตุ้นการสร้างโมเลกุลรูปแบบเดียวกับตัวเอง และในปี 2003 เขาประสบความสำเร็จในการทำให้ผลิตภัณฑ์จากปฏิกิริยาแทบทั้งหมดเป็นโมเลกุลภาพสะท้อนเพียงด้านเดียว นับเป็นครั้งแรกที่สร้างปรากฏการณ์เช่นนี้ได้นอกระบบสิ่งมีชีวิต
ไฮเนอร์ ลิงเค ประธานคณะกรรมการโนเบลสาขาเคมี ระบุว่า ผลงานของทั้งสองคนเสนอคำตอบต่อปริศนาทางเคมีที่มีมายาวนานกว่าศตวรรษว่า โฮโมไครัลลิตีสามารถเกิดขึ้นเองได้อย่างไร
รากฐานสำคัญของการสังเคราะห์ยา
แม้โมเลกุลภาพสะท้อนทั้งสองแบบจะมีสูตรเคมีและสมบัติทางกายภาพส่วนใหญ่เหมือนกัน แต่สามารถออกฤทธิ์ในร่างกายแตกต่างกันได้ เทคโนโลยีที่เลือกสังเคราะห์เฉพาะรูปแบบซึ่งให้ผลตามต้องการจึงมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการพัฒนายาและสารที่ทำงานกับระบบชีวภาพ ผลงานของกากองและโซอาอิช่วยอธิบายทั้งกระบวนการขยายความเอนเอียงเล็กน้อยของโมเลกุล และการที่โมเลกุลด้านหนึ่งส่งเสริมการสร้างโมเลกุลด้านเดียวกัน
กากองเกิดเมื่อปี 1930 ที่เมืองบูโลญ-บียงกูร์ ประเทศฝรั่งเศส สำเร็จปริญญาเอกจากกอลแลจเดอฟร็องส์ในปี 1960 และเคยดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์กิตติคุณของมหาวิทยาลัยปารีส-ซูด เขายังมีส่วนผลักดันเคมีตัวเร่งปฏิกิริยาผ่านการพัฒนาลิแกนด์สมมาตรแบบ C2 เช่น DIOP ก่อนหน้านี้ชื่อของเขาไม่ได้อยู่ในกลุ่มผู้ได้รับโนเบลเคมีปี 2001 ซึ่งมอบแก่ผลงานด้านการเร่งปฏิกิริยาแบบอสมมาตร เนื่องจากข้อกำหนดที่จำกัดผู้รับรางวัลไว้ไม่เกินสามคน
โซอาอิเกิดเมื่อปี 1950 ที่เมืองฮิโรชิมา สำเร็จปริญญาเอกจากมหาวิทยาลัยโตเกียวในปี 1979 และดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์กิตติคุณของมหาวิทยาลัยวิทยาศาสตร์โตเกียว การได้รับรางวัลของเขาทำให้ญี่ปุ่นมีผู้คว้าโนเบลเคมีต่อเนื่องเป็นปีที่สอง
แบ่งเงินรางวัล 12 ล้านโครนาสวีเดน
พิธีมอบรางวัลมีกำหนดจัดขึ้นที่กรุงสตอกโฮล์มในวันที่ 10 ธันวาคม โดยผู้ได้รับรางวัลทั้งสองคนจะแบ่งเงินรางวัลรวม 12 ล้านโครนาสวีเดน
ความคิดเห็น
แสดงความคิดเห็น